पावती › रेव्हेन्यू स्टॅम्प
पावतीवर रेव्हेन्यू स्टॅम्प
पावतीवर ₹1 चा रेव्हेन्यू स्टॅम्प हा भारतीय व्यापारातला सगळ्यात जुना नियम आहे. तरीही बरेच लोक तो चुकवतात, एकतर विसरतात किंवा ज्या पावत्यांना लागत नाही त्यांच्यावर लावतात.
नियम थोडक्यात
Indian Stamp Act नुसार ₹5,000 पेक्षा जास्त रकमेच्या पावतीवर स्टॅम्प ड्युटी लागते, जी रेव्हेन्यू स्टॅम्प, सहसा ₹1 चा, लावून भरली जाते. ₹5,000 किंवा कमीच्या पावतीला स्टॅम्प लागत नाही. स्टॅम्प पावती देणारी व्यक्ती लावते, म्हणजे जिला पैसे मिळाले ती.
स्टॅम्प ड्युटी प्रत्येक राज्य ठरवते, आणि बहुतेक राज्ये पावत्यांसाठी हाच नियम पाळतात. काही राज्यांचे स्वतःचे दर किंवा सूट आहे, म्हणून तुम्ही खूप मोठ्या पावत्या देत असाल तर तुमच्या राज्याचा नियम तपासा.
लोक तो कधी वापरतात
| प्रकरण | स्टॅम्प? |
|---|---|
| बिलासाठी ₹12,000 ची कॅश पावती | हो, ₹1 चा रेव्हेन्यू स्टॅम्प |
| ₹4,800 ची कॅश पावती | नाही |
| ₹15,000 भाडे कॅशने दिले, घरमालकाची पावती | हो; HRA साठी एम्प्लॉयर बहुतेक वेळा तो मागतात |
| कॅशने दिलेला पगार किंवा मजुरी, कामगाराच्या सहीसह | सहसा हो, ₹5,000 पेक्षा जास्त असेल तर |
| UPI किंवा बँक ट्रान्सफरने पेमेंट | पद्धत वेगवेगळी; बँकेचा रेकॉर्ड हाच पुरावा असल्याने बरेच बिझनेस तो लावत नाहीत. अकाउंटंटला विचारा. |
तो योग्य पद्धतीने कसा लावायचा
- रेव्हेन्यू स्टॅम्प पोस्ट ऑफिस, स्टॅम्प व्हेंडर, किंवा कोर्ट आणि बँकांजवळच्या बऱ्याच स्टेशनरी दुकानांमधून विकत घ्या.
- स्टॅम्प पावतीवरच्या बॉक्समध्ये चिकटवा. पावती कॅशची आणि ₹5,000 पेक्षा जास्त असेल तेव्हा मेकर सहीच्या शेजारी "Revenue stamp" बॉक्स छापतो.
- स्टॅम्पवर आडवी सही करा, म्हणजे सहीचा काही भाग स्टॅम्पवर आणि काही कागदावर येईल. यामुळे स्टॅम्प "रद्द" होतो आणि पुन्हा वापरता येत नाही.
- हवे तर त्यावर तारीखही लिहा.
एक सोडवलेले उदाहरण
एका कॉन्ट्रॅक्टरला 4 Nov 2026 रोजी घरमालकाकडून रंगकामाचे अर्धवट पेमेंट म्हणून ₹25,000 कॅश मिळतात. कॉन्ट्रॅक्टर इथे पेमेंट कसे केले "कॅश" ठेवून पावती बनवतो. रक्कम ₹5,000 पेक्षा जास्त असल्याने छापलेल्या पावतीवर Revenue stamp चा बॉक्स दिसतो. कॉन्ट्रॅक्टर ₹1 चा स्टॅम्प लावतो, त्यावर आडवी सही करतो आणि ओरिजिनल देतो, ऑफिस कॉपी स्वतःकडे ठेवतो.
नेहमीच्या चुका
- स्टॅम्पवर आडवी सही नाही. रद्द न केलेला स्टॅम्प काढून पुन्हा वापरता येतो, आणि तो ग्राह्य धरला जात नाही.
- ₹1 चा स्टॅम्प टाळण्यासाठी एक पेमेंट ₹5,000 च्या पावत्यांमध्ये तोडणे. त्याने काहीही वाचत नाही आणि तुमचे रेकॉर्ड चुकीचे दिसतात.
- पोस्टाचे तिकीट वापरणे. रेव्हेन्यू स्टॅम्पवर "Revenue" लिहिलेले असते; पोस्टाचे तिकीट वेगळे असते.
- फक्त ऑफिस कॉपीवर स्टॅम्प लावणे. तो ओरिजिनलवर, म्हणजे पैसे देणाऱ्याला दिलेल्या कॉपीवर, लागतो.
स्टॅम्प नसेल तर काय?
स्टॅम्प नसलेली पावती पेमेंटचा रेकॉर्ड म्हणून रद्द होत नाही, पण Stamp Act नुसार ड्युटी आणि दंड भरेपर्यंत स्टॅम्प नसलेले डॉक्युमेंट पुरावा म्हणून स्वीकारले जाऊ शकत नाही. ₹1 च्या किमतीत तो लावणेच सोपे आहे.